Egzekucja komornicza dłużnika w restrukturyzacji – postępowanie o zatwierdzenie układu

Ze względu na coraz większe zainteresowanie postępowaniami restrukturyzacyjnymi wierzyciele niejednokrotnie borykają się z problemem podjęcia decyzji o wszczęciu lub kontynuowaniu postępowania egzekucyjnego względem dłużnika, który okazał się podmiotem w restrukturyzacji. Sprawę komplikuje również okoliczność istnienia obecnie aż czterech różnych modeli postępowania restrukturyzacyjnego przewidzianych w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (dalej: PR), z których każdy może mieć inny wpływ na bieg egzekucji komorniczej. W niniejszym wpisie postaramy się wyjaśnić, co wierzyciel może, a czego nie w postępowaniu o zatwierdzenie układu.

Pierwsze z postępowań restrukturyzacyjnych po ostatnich zmianach legislacyjnych stało się  najpopularniejszym modelem wybieranym przez dłużników, ponieważ umożliwia zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu i najczęściej wiąże się z umieszczeniem  na zlecenie dłużnika ogłoszenia o ustaleniu dnia układowego przez nadzorcę układu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (dalej: KRZ). Dłużnik nie musi składać do sądu żadnego wniosku o otwarcie tego postępowania i tym samym rozpoczęcie procedury zależy wyłącznie od wewnętrznych ustaleń między dłużnikiem a doradcą restrukturyzacyjnym, który pełni funkcję nadzorcy układu.

Drugim, a tak naprawdę najistotniejszym czynnikiem przemawiającym za popularnością postępowania o zatwierdzeniu układu jest tzw. tymczasowy immunitet egzekucyjny, który umożliwia dłużnikowi chwilowe uwolnienie się od negatywnych skutków toczących się postępowań komorniczych oraz zablokowanie wszczęcia takich w najbliższej przyszłości przez jego wierzycieli względem majątku dłużnika.

Zgodnie bowiem z art. 226e w zw. z art. 312 PR od dnia obwieszczenia w KRZ o ustaleniu dnia układowego do dnia prawomocnego umorzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o zatwierdzenie układu albo zakończenia postępowania o zatwierdzeniu układu egzekucja komornicza wszczęta przed dniem obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem publikacji informacji w KRZ przez nadzorcę układu. Oznacza to, że sama czynność nadzorcy układu w KRZ natychmiast blokuje toczące się postępowania egzekucyjne dłużnika i nie jest tu konieczne oczekiwanie na wydanie postanowienia przez komornika o zawieszeniu postępowania z uwagi na otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, ponieważ takie postanowienie ma wyłącznie charakter deklaratoryjny, a samo zawieszenie nastąpi z mocy prawa.

Dodatkowo, środki pobrane przez komornika, a nie wydane jeszcze wierzycielom, komornik niezwłocznie przelewa na rachunek bankowy dłużnika. Co więcej, od daty obwieszczenia wierzyciel nie może wszcząć postępowania egzekucyjnego skierowanego do majątku dłużnika i nie może wykonać postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia lub zarządzenia zabezpieczenia roszczenia na majątku dłużnika.

Tak zwany immunitet egzekucyjny nie jest jednak nieograniczony. Ustawodawca przewidział wąską grupę wierzycieli, którzy mogą dalej prowadzić swoje czynności również po publikacji informacji w KRZ o ustaleniu dnia układowego, a są to następujące wierzytelności:

– świadczenia alimentacyjne,

– renty z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci,

– renty z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę.

Należy pamiętać, że niejako w zamian za ustępstwa poczynione na rzecz dłużnika, a polegające na zawieszeniu egzekucji oraz zakazie wszczęcia nowego postępowania komorniczego w toku restrukturyzacji, ustawodawca przewidział w interesie wierzycieli zawieszenie z mocy prawa biegu terminu przedawnienia ich roszczeń na czas trwania postępowania o zatwierdzenie układu.

Odnośnie terminu końcowego ograniczeń egzekucyjnych wierzycieli w toku postępowania o zatwierdzenie układu, to tutaj może pojawić się kilka rozwiązań. Przede wszystkim, jeżeli w ciągu 4 miesięcy od dnia obwieszczenia w KRZ dłużnik nie złoży do sądu wniosku o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia, w tym zawieszenie postępowań egzekucyjnych, wygasają z mocy prawa. W interesie wierzyciela jest wówczas powiadomić komornika o upływie ww. okresu, żeby organ mógł jak najszybciej podjąć czynności zmierzające do ustalenia, czy dłużnik złożył wniosek o zatwierdzenie układu, czy nie.  

Jeżeli zaś taki wniosek został złożony przez dłużnika w terminie, to wierzyciel nadal nie może podjąć zawieszonego postępowania egzekucyjnego ani wszcząć nowego dotyczącego majątku dłużnika aż do czasu podjęcia przez sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku. I tak zgodnie z art. 170 PR z dniem uprawomocnienia się postanowienia zatwierdzającego układ postępowania zabezpieczające i egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa. Z kolei zawieszone postępowania zabezpieczające i egzekucje dotyczące wierzytelności nieobjętych układem można podjąć na wniosek wierzyciela. Z tym samym dniem tytuły wykonawcze i egzekucyjne, które obejmują wierzytelności objęte układem, tracą wykonalność z mocy prawa.

W razie prawomocnej odmowy zatwierdzenia układu lub umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego postępowanie egzekucyjne jest podejmowane i kontynuowane dalej. Komornik i wierzyciel może dowiedzieć się o treści tych orzeczeń sądu I i II instancji samodzielnie, ponieważ postanowienia te są publikowane w KRZ.

Z kolei wedle art. 179 PR w razie uchylenia lub wygaśnięcia układu już po jego prawomocnym zatwierdzeniu i tym samym umorzeniu egzekucji, dotychczasowi wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń w pierwotnej wysokości, a wypłacone w międzyczasie na podstawie układu sumy zalicza się na poczet dochodzonych wierzytelności; podobnie sytuacja wygląda w razie zaspokojenia wierzytelności w sposób określony w układzie na warunkach mniej korzystnych niż pierwotny.

Jak widać, tematyka dopuszczalności i przebiegu egzekucji w toku postępowania o zatwierdzenie układu nie należy do najprostszych. Tym samym udzielenie jednoznacznej, ogólnej odpowiedzi, kiedy można prowadzić egzekucję z majątku dłużnika, a kiedy nie, zależy zawsze od konkretnego stanu faktycznego. Dlatego w niniejszym wpisie znalazł się wyłącznie ogólny zarys problematyki dochodzenia należności stwierdzonej tytułem egzekucyjnym lub wykonawczym.