Wypowiedzenie umowy leasingu z uwagi na zaległości w płatnościach – wskazówki dla leasingobiorcy (korzystającego)

Umowa leasingu jest popularnym sposobem finansowania nabycia środków służących prowadzeniu działalności gospodarczej, w szczególności środków transportu. Dopóki korzystający płaci raty zgodnie z harmonogramem, współpraca z firmą leasingową z reguły układa się bezproblemowo. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy korzystający z jakichś powodów nie jest w stanie zapłacić raty lub rat w terminie.

W sytuacji opóźnienia w płatnościach firma leasingowa podejmuje działania windykacyjne, a nierzadko dąży do wypowiedzenia umowy leasingu. Kodeks cywilny zawiera przepis, który pozwala leasingodawcy wypowiedzieć umowę leasingu w przypadku braku płatności ze strony korzystającego. Jest to art. 709[13] § 2 Kodeksu cywilnego. Brzmi on następująco:

Jeżeli korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć korzystającemu, w formie dokumentowej, odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości, z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. Postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne.

Przepis ten jest często stosowany przez firmy leasingowe, przy czym z reguły jest on powielany lub modyfikowany w umowach leasingu. Sama możliwość rozwiązania umowy leasingu przez finansującego jest oczywiście niekorzystna dla korzystającego, ponieważ wypowiedzenie umowy ze skutkiem natychmiastowym oznacza, że finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat (pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu).

Przytoczony przepis uwzględnia jednak także interes korzystającego, stawiając finansującemu pewne ograniczenia – przepis zawiera warunki, które muszą zostać spełnione, aby możliwe było złożenie skutecznego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy leasingu. Co więcej, umowa leasingu nie może być w tym względzie mniej korzystna dla korzystającego niż brzmienie przepisu; w przeciwnym wypadku tak skonstruowana klauzula umowa byłaby bezwzględnie nieważne.

Zwłoka

Po pierwsze, aby finansujący mógł wypowiedzieć umowę leasingu na podstawie przepisu art. 709[13] § 2 kodeksu cywilnego, musi dojść do zwłoki z zapłatą raty. Istotne jest tutaj słowo zwłoka. Zwłoka jest opóźnieniem będącym następstwem okoliczności, za które korzystający ponosi odpowiedzialność (a więc zawinionych przez korzystającego). Wypowiedzenie umowy leasingu w omawianym trybie nie jest zatem możliwe, jeżeli do opóźnienia w płatności doszło z przyczyn niezawinionych przez korzystającego (a ściślej: okoliczności, za które korzystający nie ponosi odpowiedzialności). Jako przykład można podać sytuację, w której korzystający prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą w postaci usług transportowych ulegnie wypadkowi drogowemu z winy innego kierowcy, a wskutek odniesionych obrażeń, konieczności leczenia oraz uszkodzeń pojazdu nie będzie w stanie przez miesiąc faktycznie wykonywać działalności gospodarczej i osiągać z niej przychodów. Tutaj jednak należy zrobić zastrzeżenie: domniemywa się, że opóźnienie jest zwłoką. Co za tym idzie, w przypadku sporu sądowego finansujący będzie musiał wykazać tylko fakt zaistnienia opóźnienia (przekroczenia terminu), a to na korzystającym będzie spoczywał ciężar udowodnienia, że opóźnienie nastąpiło wskutek okoliczności, za które korzystający nie ponosi odpowiedzialności. Skuteczne wykazanie tych okoliczności w procesie sądowym jest często trudne, a sam charakter tych okoliczności – ocenny.

Jedna rata leasingowa

Wypowiedzenie umowy leasingu ww. przepis uzależnia od zwłoki w zapłacie co najmniej jednej raty. Czy zatem zwłoka w zapłacie połowy raty leasingowej może być przesłanką do wypowiedzenia umowy? Jest to kwestia dyskusyjna i jej rozstrzygnięcie będzie zależeć od okoliczności konkretnego przypadku. Jednak jeżeli korzystający nie jest w stanie zapłacić całej raty w terminie, a może zapłacić połowę, zapłata przynajmniej połowy raty może okazać się skutecznym sposobem na uniknięcie wdrożenia przez finansującego procedury wypowiedzenia umowy leasingu.

Odpowiedni termin dodatkowy

Sama zwłoka korzystającego w zapłacie jednej raty leasingowej nie jest wystarczająca, aby finansujący mógł rozwiązać umowę leasingu na podstawie art. 709[13] § 2 kodeksu cywilnego. Po stwierdzeniu zwłoki finansujący powinien wyznaczyć korzystającemu dodatkowy termin do zapłaty zaległości. Termin ten musi być odpowiedni i być opatrzony rygorem wypowiedzenia umowy leasingu ze skutkiem natychmiastowym.

Po pierwsze, pismo finansującego skierowane do korzystającego musi w ogóle wyznaczać termin. A zatem nie spełni wymogu określonego w ww. przepisie np. wezwanie do jak najszybszego uregulowania zaległości. Skierowanie do korzystającego wezwania, które nie zawiera wyznaczonego dodatkowego terminu, nie uprawnia finansującego do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym w trybie art. 709[13] § 2 kodeksu cywilnego.

Po drugie, termin odpowiedni należy rozumieć jako termin odpowiednio długi. Będzie on różny w zależności od konkretnej umowy leasingu i konkretnej sytuacji, w której dochodzi do zwłoki w płatnościach. Przyjmuje się na przykład, że im wyższa rata leasingowa, tym dłuższy powinien być dodatkowy termin wyznaczony przez finansującego. Jako przykłady wyznaczenia terminu niebędącego terminem odpowiednim  można wskazać np. sytuację, gdy finansujący wyznacza termin określony datą kalendarzową 30.10.2025 r., a pismo wyznaczające ten termin wysłane pocztą dociera do korzystającego 30.10.2025 r. w godzinach popołudniowych. Wówczas korzystający nie mógłby uiścić zapłaty w taki krótkim terminie choćby z uwagi na sesje przelewów w obrocie bankowym.

Zagrożenie wypowiedzenia umowy

Ważnym elementem wezwania wyznaczającego dodatkowy termin do zapłaty jest zagrożenie, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym. Jeżeli takiego zastrzeżenia brak albo jest ono niejasne, nieprecyzyjne (np. w przypadku, gdy nie jest w sposób jasny określona kwota zaległości), nie jest spełniona przesłanka do wypowiedzenia umowy w trybie art. 709[13] § 2 kodeksu cywilnego. Jak wskazuje orzecznictwo: Celem wprowadzenia rozwiązania przewidzianego w art. 709[13] § 2 KC jest jednoznaczne poinformowanie korzystającego o skutkach braku zapłaty zaległości. Oczywiste jest przecież, że uwzględniając czas trwania umowy leasingu (z reguły kilka lat), finansujący może wielokrotnie wzywać korzystającego do zapłaty, z różnych względów nie chcąc korzystać z uprawnienia do wypowiedzenia umowy. Korzystający po otrzymaniu pisma wzywającego do zapłaty musi mieć zatem pełną jasność, jakie mogą być skutki nieuiszczenia w terminie kwoty zaległości wskazanej w takim piśmie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16.09.2021 r., sygn. II CSKP 49/21).

W zależności od okoliczności konkretnego przypadku, argumentacja korzystającego na rzecz uniknięcia wypowiedzenia umowy leasingu może dotyczyć także innych kwestii. Należy pamiętać o tym, że umowa leasingu może nieco inaczej regulować tryb wypowiedzenia, przy czym – jak napisano powyżej – zmiany te nie mogą być mniej korzystne dla korzystającego niż zapis ustawowy.

W podsumowaniu trzeba zaznaczyć, że korzystający powinien wywiązywać się z terminów płatności wynikających z umowy leasingu. Wypowiedzenie umowy leasingu przez finansującego z uwagi na zwłokę w płatnościach wywołuje skutki dotkliwe dla korzystającego, a wejście w spór z finansującym zawsze wiąże się z (mniejszym lub większym) ryzykiem przegrania sprawy w sądzie. Jeżeli jednak prowadzenie sporu okaże się nieuniknione, warto mieć na uwadze opisane wyżej wskazówki.