Praca zdalna

Fakt wprowadzenia stanu epidemii i liczne związane z tym obostrzenia spowodowały konieczność świadczenia przez część pracowników pracy w formie zdalnej. Obecnie ustawodawca próbuje dostosować regulacje prawne do zastanej nowej rzeczywistości. Aktualny kodeks nie zawiera przepisów odnoszących się do pracy zdalnej, a reguluje jedynie zapisy o telepracy. Trwają prace nad uchwaleniem dość znaczącej nowelizacji kodeksu pracy, który po tych zmianach będzie zawierał cały rozdział poświęcony tej tematyce.

Planowane jest wprowadzenie definicji ustawowej: praca może być wykonywana całkowicie lub częściowo w miejscu wskazanym przez pracownika i każdorazowo uzgodnionym z pracodawcą, w tym pod adresem zamieszkania pracownika, w szczególności z wykorzystaniem środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość (praca zdalna). Z powyższego jednoznacznie wynika, iż praca zdalna będzie mogła być świadczona nie tylko z domu pracownika, ale każdorazowo miejsce to ma być uzgodnione z pracodawcą – musi on wiedzieć, gdzie osoba zatrudniona planuje wykonywać swoje obowiązki i wyrazić na nie zgodę.

Kodeks ma dodatkowo przewidywać, że wprowadzenie pracy zdalnej może nastąpić przy zawieraniu umowy lub w trakcie zatrudnienia, z inicjatywy pracodawcy lub na wniosek pracownika. Dopuszczono również możliwość wydania przez pracodawcę polecenia świadczenia pracy w tej formie w okresie obowiązywania stanu nadzwyczajnego, stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii oraz w okresie 3 miesięcy po ich odwołaniu lub w okresie, w którym zapewnienie przez pracodawcę bezpiecznych i higienicznych warunków pracy w dotychczasowym miejscu pracy pracownika nie jest czasowo możliwe z powodu działania siły wyższej. Warunkiem będzie złożenie przed wydaniem polecenia oświadczenia przez pracownika, że posiada odpowiednie warunki do wykonywania pracy zdalnej. Oświadczenie to nie będzie mogło być skontrolowane lub podważane przez pracodawcę, więc de facto to pracownik będzie decydował o pracy w tej formie. Ponadto możliwe będzie tzw. okazjonalne wykonywanie pracy w formie zdalnej – na wniosek pracownika w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym.

Zasady wykonywania pracy zdalnej mają w założeniu określone być w porozumieniu zawieranym między pracodawcą i zakładową organizacją związkową u niego działającą, a w razie jej braku lub niedojścia do porozumienia w ciągu 30 dni  – w regulaminie opracowanym przez pracodawcę po konsultacji z przedstawicielami pracowników. Pracodawca będzie mógł określić zasady pracy zdalnej również w poleceniu jej wykonywania lub w porozumieniu z pracownikiem. Projekt przewiduje, że każda ze stron stosunku pracy będzie miała prawo do złożenia wniosku o zaprzestanie wykonywania pracy zdalnej i przywrócenie poprzednich warunków wykonywania pracy. Stroną ustalą termin, od którego nastąpi przywrócenie poprzednich warunków, ale nie może być on dłuższy niż 30 dni od dnia otrzymania wniosku.

Projekt ustawy nakłada na pracodawcę szereg obowiązków związanych ze świadczeniem pracy przez pracowników w formie zdalnej. Ma on bowiem obowiązek zapewnić pracownikowi materiały i narzędzia pracy, jak również ich instalację, serwis oraz konserwację, ewentualnie pokryć koszty z tym związane. Pracownik może jednak skorzystać ze swoich narzędzi, a pracodawca będzie mu wypłacać ekwiwalent pieniężny. Strony mogą się umówić, że ekwiwalent będzie zastąpiony obowiązkiem wypłaty ryczałtu, którego wysokość ma odpowiadać przewidywanym kosztom ponoszonym przez pracownika w związku z pracą zdalną. Dodatkowo ciąży na pracodawcy powinność zapewnienia szkolenia i pomocy technicznej dla pracownika świadczącego pracę w formie zdalnej oraz poniesienia kosztów energii elektrycznej i usług telekomunikacyjnych niezbędnych do wykonywania pracy zdalnej. Strony stosunku pracy nie będą mogły w każdym przypadku wprowadzić pracy zdalnej – projekt nowelizacji zawiera wykaz prac, których nie można powierzyć pracownikowi do wykonania w tej formie. Chodzi tutaj o prace szczególnie niebezpieczne, z przekroczeniem dopuszczalnych norm czynników fizycznych określonych dla pomieszczeń mieszkalnych, z czynnikami chemicznymi stwarzającymi zagrożenie, związanymi ze stosowaniem czy wydzieleniem szkodliwych substancji lub powodujących intensywne brudzenie.

Przy obecnym kształcie planowanej nowelizacji przepisy będą zezwalały na przeprowadzenie przez pracodawcę kontroli wykonywania pracy zdalnej przez pracownika, kontrolę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy lub kontrolę przestrzegania wymogów w zakresie bezpieczeństwa i ochrony informacji, w tym procedur ochrony danych osobowych. Ma się ona odbywać w porozumieniu z pracownikiem, w godzinach jego pracy, z poszanowaniem prywatności samego pracownika, jaki i innych osób przebywających w miejscu świadczenia pracy. Analiza zapisów nowelizacji pozwala na wysnucie wniosków, iż brak zgody współmieszkańca uniemożliwi wejście pracodawcy na teren mieszkania i przeprowadzenie kontroli.

Kodeks pracy po nowelizacji ma przewidywać zakaz dyskryminacji z uwagi na wykonywanie pracy w formie zdalnej oaz obowiązek równego traktowania wszystkich pracowników, również biorąc pod uwagę to kryterium. Ponadto pracownik wykonujący pracę zdalną będzie mieć prawo do przebywania na terenie zakładu pracy, kontaktowania się ze współpracownikami oraz korzystania ze wszystkich urządzeń obiektów socjalnych i działalności socjalnej zapewnianej przez pracodawcę na tych samych zasadach co inni pracownicy.

Ostateczny kształt przepisów oraz termin ich wprowadzenia nie są jeszcze znane, ale, z uwagi na dużą potrzebę uregulowania zasad świadczenia pracy w formie zdalnej, uchwalenia nowelizacji można się spodziewać pod koniec roku lub na początku przyszłego.