Kwestionowanie umowy o pracę przez ZUS

Co ZUS zarzuca stronom umów o pracę?

Bardzo częstą praktyką stosowaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest kwestionowanie ważności umów o pracę. Organ zarzuca, że stosunek pracy został zawarty dla pozoru lub w celu obejścia prawa. Według orzeczeń sądów polskich z pozornością umowy o pracę mamy do czynienia, wówczas, gdy strony formalnie łączą się więzią pracowniczą, jednak od samego początku nie mają one zamiaru jej realizować albo, gdy deklarują, że łączy je umowa o pracę, a faktycznie realizują inny wzorzec umowny (np. umowę zlecenia). Chodzi zatem o sytuację, w której dochodzi do podpisania umowy, ale czynność ta ma charakter fikcyjny, a strony nie planują realizować jej zapisów bądź w rzeczywistości łączący ich stosunek nie ma charakteru stosunku pracy. Natomiast w razie uznania, iż czynność została dokonana w celu obejścia prawa, ZUS nie kwestionuje samego faktu wykonywania umowy o pracę, ale stwierdza, że jej zawarcie było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dokonane w celu nieuprawnionego uzyskania świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych.

Czy ZUS może podważać stosunek pracy?

            Duży sprzeciw stron stosunku pracy budzi fakt przyznania organowi rentowemu prawa do ingerowania w możliwość zawarcia umowy o pracę. Często pracownicy nie poświęcają zbyt dużo czasu do przygotowania odwołania od decyzji ZUS uznając, że twierdzenia organu są absurdalne. W ich ocenie ZUS nie może decydować o tym, z kim i na jakich warunkach zawierają umowę o pracę, ponieważ przepisy prawa nie przewidują w tym zakresie jakichkolwiek ograniczeń. Nic bardziej mylnego. Sądy wielokrotnie wypowiadały się w przedmiocie prawa organu rentowego do przeprowadzania kontroli i możliwości kwestionowania istnienia stosunku pracy (chociaż pojawiają się głosy odmienne, jak w wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z dnia 4 października 2019 r. w sprawie IV U 314/19). Zdecydowana większość sądów jak dotąd opowiadała się za przyznaniem organowi rentowego takiego prawa.

Na co najczęściej ZUS zwraca uwagę podczas kontroli?

            Podkreślenia wymaga fakt, iż organ rentowy nie zakwestionuje ważności umowy o pracę od razu podczas zgłoszenia nowego pracownika do systemu ubezpieczeń społecznych. Kiedy to się dzieje? Wtedy, kiedy pracownik chce skorzystać ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Oznacza to, że ZUS może podważyć umowę nawet kilka czy kilkanaście miesięcy od daty jej zawarcia. Co budzi największe zastrzeżenia kontrolującego? Przede wszystkim krótki okres zatrudnienia (im krótszy, tym większa wątpliwość), stosunkowo wysokie wynagrodzenie o pracę czy nawiązanie stosunku z członkiem rodziny. Dodatkowo organ bierze pod uwagę to, czy wcześniej inna osoba była zatrudniona na tym stanowisku oraz czy ktoś nowy zastąpił pracownika podczas jego nieobecności.

Jak się bronić w przypadku zakwestionowania umowy przez ZUS?

            Z pewnością należy zacząć od przygotowania odwołania od decyzji organu rentowego. Strony postępowania mają na to miesiąc od dnia doręczenia im decyzji. Odwołanie wnosi się do sądu okręgowego, ale za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, która wydała decyzję. W odwołaniu należy przedstawić dowody świadczące nie tylko o samym nawiązaniu stosunku pracy, ale i jej rzeczywistej realizacji. Przydatne zatem będą nie tylko dokumenty, ale także zeznania świadków, w tym współpracowników czy kontrahentów.