Postępowanie przed sądem w toku upadłości konsumenckiej

Wobec rosnącej od kilku lat liczby postępowań upadłościowych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, częstym problemem upadłych konsumentów może okazać się przychodząca do nich korespondencja z sądu zawierająca nakazy zapłaty lub wyrok. Rodzi się wówczas pytanie, czy upadły powinien podjąć jakieś działania, np. występować przed sądem samodzielnie, szukać pomocy pełnomocnika zawodowego, czy też po prostu nie zwracać uwagi na listy, skoro przecież sąd ogłosił już jego upadłość, a to syndyk powinien się wszystkim zajmować.

Kto odbiera pocztę?

Przede wszystkim trzeba ustalić, czy upadły w ogóle może otrzymać taką korespondencję. Jeżeli mamy do czynienia z tzw. upadłością konsumencką uproszczoną, w której syndyk samodzielnie prowadzi akta sprawy GUp-s, to zgodnie z art. 491² ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 2 Prawa upadłościowego (PUP) cała korespondencja, w tym ta z sądu, kierowana jest bezpośrednio do upadłego i to on powinien każdorazowo informować syndyka o wpływie tego typu pism. Natomiast w upadłości konsumenckiej prowadzonej na zasadach ogólnych syndyk zawiadamia pocztę o ogłoszeniu upadłości i cała korespondencja trafia bezpośrednio do syndyka.

Postępowania sądowe wszczęte po ogłoszeniu upadłości

Ustawodawca wyróżnił inne skutki prawne dotyczące postępowań sądowych zależnie od tego, czy postępowanie sądowe zostało wszczęte po dacie ogłoszenia upadłości, czy też przed tą datą. Co do pierwszego przypadku, zgodnie z art. 144 PUP postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowanie takie prowadzi syndyk na rzecz upadłego, czyli konsument nie musi odpowiadać na pismo z sądu, ale powinien obowiązkowo i niezwłocznie poinformować (choćby telefonicznie, mailowo) o otrzymaniu pisma syndyka, żeby ten mógł na czas odpowiednio zareagować. Co ważne, syndyk występuje tylko w sprawach dotyczących masy upadłości, a w pozostałych przypadkach upadły musi samodzielnie bronić swoich interesów przed sądem. Przykładem spraw niedotyczących masy upadłości są m.in. te związane z autorskimi prawami osobistymi, służebnościami osobistymi, prawem dożywocia, innymi prawami niezbywalnymi lub osobistymi. Co więcej, w art. 144 ust. 3 PUP przewidziano również, że w sprawach o przyznanie od upadłego alimentów, renty z tytułu odpowiedzialności za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia albo utratę żywiciela oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę syndyk nie działa w imieniu upadłego – tutaj upadły powinien występować przed sądem samodzielnie lub skorzystać z pomocy zawodowego pełnomocnika.

Postępowania sądowe wszczęte przed ogłoszeniem upadłości

Jeżeli mamy do czynienia ze sprawą sądową, która została wszczęta jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, to inaczej sytuacja będzie wyglądała w przypadku tzw. upadłości uproszczonej konsumenckiej, a inaczej przy upadłości prowadzonej na zasadach ogólnych. Zgodnie z art. 145 PUP, który znajdzie zastosowanie tylko do drugiego przypadku, postępowanie sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Dla upadłego oznacza to tyle, że wedle art. 174 § 1 pkt 4 KPC sąd zawiesza postępowanie z urzędu z datą ogłoszenia upadłości, o ile sprawa dotyczy masy upadłości, po czym wzywa syndyka do udziału w sprawie, jeżeli wierzytelność kierowana przeciwko upadłemu nie została finalnie umieszczona na liście wierzytelności.

Z kolei w przypadku tzw. uproszczonej upadłości konsumenckiej, czyli tej statystycznie najczęściej ogłaszanej, art. 145 PUP nie stosuje się, co powoduje, że zgodnie z art. 174 § 1 pkt 4 w zw. art. 174 § 2 i 3 KPC sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości (np. pozew o zapłatę), z datą wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości i z urzędu uchyla orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, jak również wzywa syndyka do udziału w sprawie, po czym podejmuje postępowanie z urzędu zgodnie z art. 180 § 1 pkt 5 lit. b KPC i sprawa toczy się dalej, równolegle do postępowania upadłościowego. W tym przypadku nie trzeba czekać na umieszczenie wierzytelności na liście wierzytelności, ponieważ w toku tego postępowania syndyk takiej listy w ogóle nie sporządza. Natomiast w przypadku spraw niedotyczących masy upadłości, upadły samodzielnie występuje w sprawie, która toczy się dalej bez udziału syndyka.

A co na to wszystko upadły?

Najczęściej upadły nie zna ww. zasad postępowania. Dlatego jeżeli otrzyma jakiekolwiek pismo z sądu, to powinien niezwłocznie skontaktować się z syndykiem, a ten wyjaśni mu, kto będzie występował w sprawie i przygotowywał odpowiedź na pismo z sądu. Należy podkreślić, że podstawą sprawnego i szybko zakończonego postępowania upadłościowego jest dobra komunikacja między upadłym i syndykiem.

[Stan prawny na 24.10.2023]